|
de Volkskrant van 14-05-2004 Pagina 26 Cicero Recensie
Oehoe op een ijsschots
Op een nacht in 1833 viel een neushoorn te pletter
uit een raam van het Winterpaleis in St.-Petersburg. Waar gebeurd, als
je Toon Tellegen mag geloven (het beest, een geschenk aan tsaar Nicolaas
I, was peper gevoerd door dronken gardeofficieren) of liever gezegd
Tellegens opa, want diens herinneringen zijn het die zijn opgetekend
in 'De trein naar Pavlovsk en Oostvoorne'.
Die in 2000 verschenen verhalenbundel is een eerbetoon aan grootvader
Tellegen, die in 1918, na de Russische revolutie, met zijn echtgenote
en zes kinderen naar Nederland was gevlucht. Het gezin vestigde zich
in Leiden, waar grootvader achter zijn op z'n Russisch naar twee kanten
uitstekende baard een chronisch heimwee naar zijn verloren vaderland
ontwikkelde.
Voer voor melancholieke fantasieën, die zijn kleinzoon vijftig
jaar na dato tot een liefdevol saluut inspireerden (de memoires van
grootvader Egbert Engberts zelf verschijnen dit najaar onder de titel
'Herinneringen aan Rusland' bij Athenaeum ? Polak & Van Gennep,
met een inleiding van Tellegen).
Een keuze uit zijn bundel las Tellegen verleden jaar voor in het Amsterdamse
Bimhuis, waarbij hij werd begeleid door de band van componiste/gitariste
Corrie van Binsbergen. Hoewel er nauwelijks was gerepeteerd, pakte het
resultaat zo goed uit dat de opnamen nu terecht op cd zijn gezet.
De veertien fragmenten (deels ook afkomstig uit de bundels 'Twee oude
vrouwtjes' en 'Zoveel was zeker') zijn een proeve van voordrachtskunst:
de toon is rustig en onopgesmukt, terwijl de verteller toch een gevoel
van suspense oproept.
Ook Van Binsbergen treft de goede toon: halverwege weemoed en absurdisme
(met dank aan de instrumentatie met cimbalon, fagot, lapsteel en prepared
piano), met een goede balans tussen dienstbaarheid en initiatief. De
elfkoppige band excelleert in sfeervol geneurie en gedempt geroezemoes,
waarbij solisten als rietblazer Tobias Delius en pianist Albert van
Veenendaal soms een fractielang hun tanden laten zien.
Van Binsbergen heeft ervaring met het op muziek zetten van literatuur.
Op de dubbel-cd Kado uit de Hel uit 2000 verwerkte ze teksten van onder
anderen Jules Deelder, Maria Goos en Tellegen in een ruige funk-opera,
met vermakelijke kibbelpartijen van Beatrice van der Poel en Bob Fosko.
'De trein naar Pavlovsk en Oostvoorne' komt uit een ander universum:
intens en fluisterzacht.
In het verhaal 'De begrafenis' staat Tellegen in gedachten naast zijn
overleden grootvader aan de oever van de Oude Rijn: "Weet je welke
rivier dit is?', vroeg hij. Ik kneep mijn ogen dicht. Uit het huis kwamen
vrolijke en opgewonden stemmen. In mijn gedachten werd de rivier heel
breed. Ik kon de overkant niet meer zien, er dreven ijsschotsen voorbij.
Op één ijsschots zat een oehoe. Kraanvogels vlogen over
ons heen. Oewie, riepen ze. Oewie oewie. 'De Neva, zei ik heel zachtjes.
Ik denk dat dit de Neva is."
Op dat moment klinkt van ver weg een dun 'Down By The Riverside'; een
van die momenten waarop muziek en tekst elkaar precies begrijpen.
Toon Tellegen in Concert:
De trein naar Pavlovsk en Oostvoorne.
Rubinstein CD-Luisterboek; € 10,-
Erik van den Berg
Op dit artikel berust copyright! © 2004
de Volkskrant
|
